صنایع دستی اردبیل بخش دوم

مفرش

صنایع دستی اردبیل

اجاق قراقی

در استان اردبیل، عشایر دشت مغان نوعی پارچه دستبافت تمام پشمی می بافند که به لهجه محلی اجاق قراقی نامیده می شود. وجه تسمیه نامگذاری بدین علت بوده که در جلوی اجاق و زیر منقل از آن استفاده می نمایند و نوعی حفاظ برای در امان بودن فرش یا زیراندازهای دیگر از شراره های آتش می باشد. به اصطلاح محلی نوعی قراق برای اجاق می باشد. نقوش اجاق قراقی هندسی و ذهنی می باشد و از لحاظ شیوه بافت  و شکل ظاهری کاملا شبیه به جاجیم می باشد و مصرف محلی دارد. اجاق قراقی های قدیمی نعلی شکل بوده، ولی امروزه برای راحتی آن را مستطیل شکل می بافند.

اجاق قراقی بافی

اجاق قراقی بافی

قلاب بافی

یکی از صنایع دستی زیبای استان قلاب بافی نام دارد. انواع محصولات بافته شده بوسیله قلاب و با استفاده از الیاف طبیعی را قلاب بافی می گویند. قلاب بافی تکنیکهای متنوعی در بافت و نقش دارد. محصولات بسیاری از قبیل لباس، کلاه، دستکش، لیف، انواع رومیزی های تزئینی، روتختی، عروسکهای بافتنی و … که جنبه کاربردی و تزئینی دارند با این روش تولید و بافته می شوند. تقریبا تمامی نواحی استان اردبیل با این هنر آشنایی دارند و نوعی سرگرمی زنان و دختران محسوب می گردد.

جل اسب

یکی از دستبافته های زیبا و عشایری استان اردبیل جل اسب نام دارد. جل دستبافته ای است که به منظور تزئینات اسب و شتر تهیه می شود. جل اسب هم نقش گرم نگهداشتن و عرق گیر اسب را دارد و هم جنبه تزئینی و تشریفاتی که در مورد شتر جنبه تزئینی دارد. بدنه اصلی جل یک مستطیل است که دو دستک به آن وصل شده که این دستک ها پشت اسب را می پوشانند. تفاوت جل اسب با جل شتر در آن است که جل شتر بزرگتر از جل اسب می باشد و توسط دو قطعه پارچه به یکدیگر دوخته شده تا کوهان شتر از آن بیرون بماند. بطور کلی در بیشتر مناطق استان جل اسب و شتر با اشکال و تزئینات گوناگون تولید می شود و بصورت گلیم، قالی، جاجیم و سوزنی تهیه می گردد. عشایر آذربایجان، دشت مغان، کردهای خراسان، ترکمنها، عشایر فارس، ورامین و ایل افشار هر کدام به گونه ای جل را بافته و تزئین می کنند. بطور مثال در ترکمن صحرا، جل از جنس پارچه و تکه دوزی ماهوتی و پنبه ای با سوزندوزی های زیبایی تهیه می گردد، در ایلات کرمان بصورت گلیم، نقوش سوزنی، شیریکی پیچ با تار و پود پشم و در میان عشایر آذربایجان از تکنیک بافت جاجیم برای تولید جل استفاده می شود. جل اسب در مناطق عشایری استان اردبیل رایج می باشد.

جل اسب

جل اسب

خورجین بافی

خورجین بافی بافته ای است که در اکثر مناطق روستایی و جوامع عشایری با نقوش هندسی تولید می شود. مواد اولیه آن از پشم های رنگی، نخ پنبه ای و گاه موی بز می باشد که موارد مصرفی نظیر حمل و نقل پشت دوچرخه و موتور و یا چهارپایان را دارد. عرض این دستبافته بین ۳۰ تا ۹۰ بوده و بصورت قواره ای بافته می شود. خورجین هایی که در استان اردبیل بافته می شوند از کیفیت و زیبایی بیشتری برخوردار هستند و عمدتا در مناطق روستایی و عشایری استان اردبیل تولید و عرضه می گردد.

خورجین بافی

خورجین بافی

 

قالی بافی

یکی از صنایع دستی سنتی اردبیل قالی بافی نام دارد. بسیاری بجای کلمه قالی کلمه فرش را بکار می برند. در اینجا لازم است توضیحی مختصر راجع به تفاوت این دو کلمه بیان شود. قالی به بافته ای گفته می شود که بر روی دار (عمودی یا افقی) بافته شده، تکه های کوتاه الیاف به وسیله تکنیکی خاص به دور تارهای موازی گره زده شوند تا بافته دارای پرزهای بلند گردد (پرزهای بلند باعث نرمی و لطافت سطح قالی می شوند). مواد اولیه آن برای تار: پشم، کرک یا ابریشم پرتاب بوده و برای پود: نخ پنبه ای، پشم یا ابریشم کم تاب می باشد و داری نقوش اسلیمی، ختایی و یا هندسی است.

کلمه فرش عربی است و اسم مفعول آن مفروش است. فرش در عربی به معنای زمین است و مترادف کلمه عرش، یعنی آسمان و به هر گستردنی می تواند اطلاق گردد، مثلا سنگفرش، موزائیک فرش، گلیم، جاجیم و …).

طرحهای فرش به ۱۹ گروه اصلی تقسیم شده اند که عبارتند از :

  1. نقشه آثار و ابنیه تاریخی
  2. نقشه شاه عباسی
  3. نقشه اسلیمی
  4. نقشه افشان
  5. نقشه اقتباسی
  6. نقشه بندی
  7. گروه بوته ای
  8. نقشه درختی
  9. نقشه ترکمن
  10. نقشه قابی
  11. نقشه قابی (نوعی دیگر)
  12. نقشه گل فرنگ
  13. نقشه گلدانی
  14. نقشه ماهی درهم
  15. گروه محرابی
  16. نقشه محرمات
  17. نقشه هندسی
  18. نقشه ایلیاتی
  19. نقشه تلفیقی

اما آنچه مسلم است تعداد نقوش اصلی و فرعی قالی های ایران بیشتر از اینها می باشد.

قالی بافی

مسند

یکی از دستبافته های زیبای استان مسند نام دارد. مسند گلیمی است مختص منطقه نمین اردبیل به ابعاد تقریبی ۱۱۰*۱۷۰ سانتیمتر و مانند گلیم بر روی دار بافته می شود. نقوش مسند معمولا نقش محراب بوده و به عنوان جانماز بکار می رود. انواع دیگر مسند با نقوش گوناگون, در بالای اتاق, ویژه مهمانان گسترده می شود و علت نامگذاری آن نیز شاید بدین علت باشد. نقوش مسند تماما هندسی بوده و نقوش منحنی و گردان ندارد. بافت خطوط عمودی پله ای بوده و تقارن در بافت رعایت می گردد. از مشخصات مسند کنتراست شدید رنگها بین زمینه و طرح می باشد.

مسند

مسند

مواد اولیه مسند, نخ پنبه ای ۲۰٫۱۸ سه لاتاب برای تار و نخ پشمی الوان با نمره ۵٫۲ به عنوان پود می باشد. مسند در ابعاد ۷۰*۹۰ , ۶۰*۹۰ و ۷۰*۱۰۰ الی ۱*۱٫۹۰ سانتیمتر نیز تولید می شود.

مفرش

یکی از صنایع دستی زیبای استان اردبیل مفرش نام دارد. مفرش دستبافته ای است مستطیل شکل و درب دار، به شکل صندوق که برای حمل و نقل لحاف و تشک یا اسباب و لوازم خانگی، در هنگام کوچ عشایر ائل سون مورد استفاده قرار می گیرد. این دستبافته زیبا، با تکنیک بافت گلیم، ورنی و قالی بافته می شود و نقوش آن، گاها برجسته و الحاقی می باشد. نقش و نگارهای مفرش، جذاب و شاد است و تولید آن بیشتر در بین عشایر ائل سون  مرسوم است.

مفرش

مفرش

 

درباره نویسنده

پست های مرتبط

ترک یک پاسخ

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *