رشته های گوناگون صنایع دستی پاکستان

معرفی رشته های گوناگون صنایع دستی پاکستان

۱ – قالیبافی :

بافت انواع قالی و قالیچه و تا حدی گلیم در پاکستان متداول است ولی شهرهای کراچی، لاهور، مولتان و مظفرآباد از این نظر شهرت بیشتری دارند . گرح ها و نقوش متداول به طور کلی از ایران اقتباس گردیده و با همان نام مراکز تولید در ایران نظیر کرمان، کاشان، اصفهان، تبریز، قم و ساروق عرضه می شود . البته طرح معروف به پای فیل، شکارگاه و گل بوته نیز در مواردی به کار می رود . برای بافت فرش های نفیس از پشم مرغوب و گاهی توامان از کرک و ابریشم استفاده می کنند .
در منطقه بلوچستان انواع قالیچه با پشم شتر به عنوان پود و موی بز به صورت تار تولید می گردد که به آن فارسی می گویند . در همین منطقه گلیم های دو رو نیز بافته می شود .
در مناطق کوهستانی شمالی نیز از موی بز برای بافت قالیچه استفاده می شود . علاوه بر اینها گبه هم با همین نام و با استفاده از پشم های ضخیم در مظفرآباد بافته می شود .
ضمنا تولید نمد هم که به زبان محلی به آن نمده می گویند، در برخی نقاط از جمله مظفرآباد کشمیر رایج است . نمدهای تولیدی در پاکستان بر خلاف ایران به صورت ساده بوده و نقش های مورد نظر را از طریق گلدوزی روی آن ایجاد می نمایند .

قالیبافی پاکستان

۲ – پارچه بافی :

بافت پارچه های پشمی که درمناطق شمال و شمال غرب کشور رایج بوده و نیز نوعی پارچه ابریشمی بسیار لطیف که موج دار به نظر می رسد و به همین مناسبت به آن دریایی می گویند، در شهرهای مولتان و حیدرآباد بافته می شود .
– بافت پارچه ساری با گلدوزی ابریشم و استفاده از نخ های طلا و نقره در تزیین آن که به زردوزی شهرت دارد، در کراچی .
– بافت نوعی پارچه پشمی با تراکم تاروپود کم برای لباس مردانه در نواحی شمالی گیلگیت و چیترال . به این نوع پارچه به مناسبت ماده اولیه آن که پشم است، پتو می گویند .
تولید پارچه های پنبه ای با توجه به وفور این ماده اولیه و نیز گرمای فوق العاده هوا در بیشتر نقاط مرکزی و جنوبی متداول می باشد و به مصرف لباس مردانه و زنانه می رسد .

۳ – چاپ پارچه :

چاپ پارچه با استفاده از قالب های چوبی به صورت قلمکار اژرک یا ازرق و همچنین به روش باتیک در ایالت سند متداول بوده و محصولاتی که به این شیوه تهیه می شود، اغلب به عنوان دستار یا روسری مورد استفاده قرار می گیرد .

۴ – سوزن دوزی :

با استفاده از طرح هایی هندسی که سراسر سطح پارچه را می پوشاند، به شیوه سوزن دوزی متداول در میان زنان بلوچ ایرانی . این فعالیت بیشتر در نواحی مجاور مرز افغانستان رایج است .

۵ – آینه دوزی :

نوعی رودوزی با استفاده از قطعات بسیار کوچک آیینه و گاه همراه با سکه دوزی بوده و در ایالت سند و بلوچستان و به ویژه شهرهای دره غازی خان و کویته ( مرکز بلوچستان ) متداول می باشد . علاوه بر تزیین لباس های محلی برای تهیه پرده و آویز های دیواری از این هنر استفاده می شود .

۶ – خوس دوزی :

که به آن Khes می گویند، در ایالت سند و پنجاب در میان زنان محلی معمول است . شیوه کار به صورت گلدوزی برجسته با استفاده از نخ های فلزی شبیه نقره می باشد که در تزیین لباس زنانه به مصرف می رسد . این فعالیت نیز به صرف وقت و حوصله زیادی دارد و تا این اواخر در ایران، در استان هرمزگان و به ویژه جزیره قشم هم معمول بود .

خوس دوزی

۷ – ساخت اشیا گوناگون از چرم و پوست :

این رشته در ایالت سند و پنجاب رواج داشته و با استفاده از پوست شتر که روی آن را نقاشی می کنند، فرآورده هایی نظیر چراغ رومیزی، چراغ های آویز، گلدان های تزیینی، قوطی سیگار و جعبه مخصوص زیورآلات ساخته می شود .

۸ – سفالگری :

رسوبات اطراف رودخانه های متعددی که در پاکستان جاری می باشد، از قدیم خاک رس مناسبی برای ساخت اشیا سفالی فراهم ساخته است، محصولات مذکور با استفاده از چرخ سفالگری ساخته شده و روی آن را معمولا با نقوش هندسی زینت می بخشند . به علاوه تحت تاثیر سبک های اسلامی، نقوش گل و بوته و کنده کاری روی اشیا با خط کوفی نیز متداول می باشد . در ایالت سند، لعاب آبی و سبز و رنگ با گرح های گل و بوته با الهام از سبک های اسلامی از ایران اقتباس گردیده که به آن کاشی گری می گویند و امروزه در شهرهای مولتان، هلا و جانگ رواج دارد .
در شهرهای “لاهور” و “باهاوالپور” نیز نوعی محصولات سفالی بدون لعاب و بسیار نازک تولید می کنند که به علت ظرافت زیاد به آن کاغذی می گویند .

۹ – ساخت اشیا چوبی کنده کاری شده و معرق چوب :

به علت فراوانی درخت گردو در ناحیه کشمیر، ساخت اشیا چوبی بسیار زیبا و ظریف با استفاده از چوب گردو رواج داشته و یکی از اقلام عمده صادرات صنایع دستی پاکستان را تشکیل می دهد .
اشیایی نظیر انواع میز و مبل، پاراوان، ظروف مختلف و جعبه های گوناگون به شیوه کنده کاری و معرق ساخته می شود . برای تهیه معرق چوب از مفتول و ورقه های بسیار نازک برنجی، صدف، عاج و استخوان استفاده می کنند .

چوب کاری پاکستان

۱۰ – فلزکاری :

تولید محصولات مسی و برنجی در شهرهای پیشاور و گجران والا با کیفیت ممتازی متداول بوده و سطح اشیا مذکور را پس از ساخت، به صورت مشبک، کنده کاری و یا برجسته با نقوش مختلف تزیین می کنند . در مواردی بدون تزیینات ولی به صورت جلادار و براق در بازار معروف شهر پیشاور که به بازار قصه خوانی یا نقالی مشهور است، عرضه می گردد . فرآورده های این صنعت به کشورهای اروپایی و آمریکا صادر می شود .
به این ترتیب پس از فرش، محصولات چوبی و معرق چوب، اشیا هنری مسی و برنجی سومین گروه عمده از صنایع دستی پاکستان را که جنبه صادراتی قابل ملاحظه ای دارد، تشکیل می دهد .

۱۱ – سنگ تراشی و معرق سنگ :

ساخت اشیا مصرفی و تزیینی از سنگ مرمر و همچنین تزیین اشیا مزبور به صورت معرق در شهر کراچی و اطراف آن متداول می باشد .
شیوه کار به این شکل است که پس از ساخت فرآورده سنگی مورد نطر مانند کاسه و بشقاب های تزیینی گلدان و پایه چراغ رومیزی از سنگ مرمر، با دقت و ظرافت خاصی نقوش گل و گیاه را روی آن کنده کاری کرده و سپس با استفاده از قطعات صدف تراشیده در رنگ های متنوع، نقاط خالی شده را پر می کنند که دارای جلوه و زیبایی خاصی می باشد .

۱۲ – ساخت زیورآلات :

در ایالات سند و بلوچستان، میناکاری روی زیورآلات نقره نظیر انواع دستبند، گردنبند و گوشواره با استفاده از لعاب آبی رنگ با نام فارسی آن متداول است، در شهرهای کراچی و لاهور صورت می گیرد .
از جمله سایر رشته های متداول در صنایع دستی پاکستان می توان بافت انواع محصولات حصیری با استفاده از برگ درخت خرما و نی بامبو را نام برد .
به این ترتیب ملاحظه می شود که صنایع دستی پاکستان از گوناگونی مطلوبی برخوردار بوده و حفظ سنت های ملی و مذهبی نظیر رسم دستاربندی و مراسم تعزیه که در میان شیعیان آن کشور با شکوه فراوان برگزار می شود، عامل عمده ای در استمرار صنایع دستی بوده است .

صنایع دستی پاکستان

سازمان های مسئول توسعه صنایع دستی

مهم ترین سازمان متولی صنایع دستی در پاکستان، سازمان میراث مردمی است که در اسلام آباد در محل پارک جنگلی شکرپریان همراه با موزه بزرگی استقرار یافته است . در محل این پارک همه ساله جشنواره هنرهای سنتی برگزار می گردد .
علاوه بر سازمان میراث مردمی، شورای ملی صنایع دستی متشکل از برخی شخصیت های فرهنگی، اقتصادی و سیاسی نقش برنامه ریزی صنایع دستی را در سطح کشور به عهده دارد که تصمیمات آن جهت اجرا به شورای صنایع دستی ایالتی ابلاغ می گردد .
در هریک از ایالات معمولا همسر فرماندار، کل سمت ریاست شورای صنایع دستی آن ایالات را عهده دار می باشد .
به علت توجه زیادی که دولت پاکستان به موضوع صنایع دستی و سنتی بنابر جهات فرهنگی و اقتصادی آن دارد، سال ۱۹۹۴ میلادی با کمک مالی یونسکو و مرکز مطالعات فرهنگی سازمان کنفرانس اسلامی، اقدام به برگزاری نخستین جشنواره بزرگ صنعتگران از ۵۵ کشور اسلامی در شهر اسلام آباد نمود .
در این جشنواره بیش از ۴۰۰ نفر هنرمند و صنعتگر برگزیده در رشته های مختلف در حال تولید به رقابت پرداختند . از ایران ۱۰ نفر صنعتگر اعزام گردیده بودند که ۶ نفر آنها مقام های اول تا سوم را کسب نمودند .
در رشته بافت قالی و گلیم یک نفر زن بافنده از فیروزآباد فارس در میان هنرمندان کشورهای شرکت کننده رتبه اول را احراز کرد .

درباره نویسنده

پست های مرتبط

ترک یک پاسخ

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *